Şanzıman nedir

OTOMATİK ŞANZIMAN

Şanzıman nedir?

Düz ve otomatik vitesli araçlarda, arabayı götüren motor parçalarından biriside şanzımandır. Şanzıman düz vites arabalarda vites kolu ve debriyaj pedalı ile yönlendirilir. Otomatik vitesli arabalarda ise şanzıman torkların yer değiştirmesiyle arabanın gücünü yükseltip- azaltarak çalışır.

Otomatik viteslerde şanzıman ve motor tamamen birbirlerine bağlıdır. Örnek olarak; motor çalışmıyorsa şanzıman da otomatik olarak çalışamayacaktır. Yani motoru çalışmayan otomatik vites arabada, arabayı ittirerek çalıştırmak faydasızdır.

Aynı şekilde otomatik vites arabada şanzıman olmadan araba gücünü ayarlayamaz. Ne zaman çok güç kullanacağı, ne zaman az güç kullanacağı motorun işlevi değildir. Bu sebeple şanzıman olmadan ya yokuşları çıkamayan veya dönüşlerde hızını alamayan kusurlu bir araba mekanizması ortaya çıkardı.  Şanzıman arabada gücü ayarlayan ana unsurdur. Yine de şanzımanda ki güç doğrudan tekerleklere gitmez. Çünkü arabanın rahat dönebilmesi için tekerleklerde ki gücün farklı olması gereklidir. Bu sebeple şanzımanda ki güç tekerleklere diferansiyel yardımı ile gönderilir.

Ön teker çekiçli arabalarda şanzıman nasıldır?

Bu araçlarda diferansiyel dişlileri ile ön tarafta toplanmıştır ve ünitenin tamamı şanzıman mafzasında toplanmıştır. Şanzımanın çalışma prensipleri anlaşıldıysa hangi türlerin ya da hangi özellikte şanzımanların kullanılacağı ve şanzıman bakımına bakmak gerekir. Şanzıman arabada ki en karmaşık sistemlerden birisidir. İçinde onlarca metal parçası olan şanzımanın çalışma prensibi torkların gücüne dayanır. Düz vitesli arabalarda şanzımanı harekete geçiren vites kolu ve debriyajdır bunları doğru kullanmak ise tamamen usta şoförlükle ilgili. Bunun için yeni başlayanlara sıkça otomatik vites araba önerilir.

Otomatik Şanzıman Türleri Nelerdir?

Şanzımanlar belirli özelliklerde üretilirler. Aracın motor kabiliyetine göre şanzıman belirli özelliklere sahip olabilir. Örnek olarak düz vites ve otomatik viteste kullanılan şanzımanlar birbirinden farklıdır. Aynı şekilde vites sayısına göre şanzıman çeşitleri değişecektir. Motorun iletim sistemine göre kullanılan farklı otomatik şanzıman teknolojileri vardır.

Neden otomatik vites/şanzıman tercih ediliyor? En iyi otomatik şanzıman tercih etme mantığı dişlileri aşındırmadan arabaya kabiliyet kazandırmasıdır. Otomatik şanzımanın en yaygın türü hidrolik güce bağlı şanzımanlardır. Hidroliklerin çalışma şekli, oldukça basit bir mantığa dayanıyor. Şanzıman burada motordan gelen güç isteği ile orantılı olacak şekilde vitesi ayarlar.

Tork konvertörü denilen parça şanzıman ile motor arasında bulunur ve gelen likite göre şanzıman dişlilerini düşürüp- yükseltir. Basit sürtünerek kavrama yerine aracın stop etmeden durmasını sağlayan işte bu konvertördür. Basınçlı sıvı şanzımana geldiğinde şanzıman vites değişikliğini otomatik olarak yerine getirir. Bunun için şanzımanda likid bir yağ bulunur. Burada oluşan akış türbin ve merkez şaftı harekete geçirir. Bu gelen güç şanzımanın sırayla ilk planet dişlilerini harekete geçirir. 

Otomatik şanzıman şehir içi sürüş deneyimi için idealdir. Sürekli dur kalk yapılan şehir sürüşlerinde düz vites torkları hızla aşınır ve bilinçsiz kullanımda kısa sürede arızalanabilir.

Otomatik vitesler için dişliler vites sayısına denk gelir bu da eski araçlarda 4 ve 5 yeni araçlarda genellikle 6 disk olacağı anlamına gelmekte. Otomatik vitesli arabalar en çok tercih edilen şanzıman takımını oluşturuyor. Bunun sebebi sürüşe yeni başlayanlar ve kısa mesafe sürüşler.

İki vites türü içinde olumlu ve olumsuz özellikler sıralanabilir. Düz vitesler için daha çok direksiyon hakimiyeti ve otomatik vitesler için arabaların daha uzun ömürlü kullanılabilmesi.

Otomatik Şanzıman Arızaları ve Bakımı Nasıldır?

Otomatik vitesli arabalarda genellikle motor fazla devir sayısına ulaştığında motor kendini kilitler ve üçüncü vitesi düşürür. Üçüncü vites, vitesi kilitleyip kendinde sabit tuttuğunda motor sabit hızda ve güçte çalışmaya devam eder. İkinci vites aynı şekilde örnek olarak yokuş aşağı giderken ve buzlu, yağışlı yollarda kendini kilitler. İkinci vites kilitlendiğinde araba sadece bir ve ikide gider. Bu çalışma sistemi ile aslında arabanın şanzımanı ve motoru korunmuş olur. Yine de her zaman araba parçaları bakım isterler. Şanzımanlar için en sık kontrol ise şanzıman yağına takviyedir. Aracın hidrolik sistemi uygunsa şanzıman sıvısını değiştirmek rutin bakım olarak yapılabilir.

Sık Karşılaşılan Şanzıman Arızaları Nelerdir?

Şu durumlardan birini yaşarsanız şanzıman kutusunu kontrol edin.

  • Şanzıman kayıyormuş gibi hissettiriyorsa
  • Kutunun altında kırmızı sıvı bir akıntı varsa
  • Vızıldama ve tıkırtı sesi geliyorsa
  • Araba yavaşlarken veya hızlanırken duraksıyorsa
  • Yanık kokusu varsa

Bu gibi durumlarda akla ilk olarak şanzıman kutusu gelmelidir. Bu arızaları geciktirmeden hemen kontrol ettirmeniz önem arz eder.